Hotel

Babi Yar. Zegt die naam je wat? Die kwam ik tegen in een kort bericht in de Volkskrant. Op enig tijdstip gedurende mijn schooltijd heb ik die naam en wat er gebeurde voor het eerst gelezen en hij is nooit meer uit mijn geheugen verdwenen. Babi Yar is de naam van een ravijn in wat nu een buitenwijk van Kiev, de hoofdstad van Oekraïne, is. Bijna 68 jaar geleden zal dat waarschijnlijk nog een eind buiten de stad geweest zijn. Op 29 en 30 september 1941 vond daar de grootste moordpartij uit de Tweede Wereldoorlog plaats: bijna 34.000 (vierendertigduizend) joden werden in die twee dagen door een Duitse 'Einsatzgruppe' en Oekraïense handlangers doodgeschoten. Later is daar een monument opgericht.

In 2012 worden in Polen en Oekraïne de Europese Kampioenschappen voetbal gehouden. Dat trekt, zoals bekend, wat extra bezoekers. Er is tegen die tijd dus extra hotelruimte nodig. Je zou denken dat in Kiev en omgeving de naam Babi Yar en wat er gebeurde wat meer bekend is dan hier. Planners en architecten zullen dat de terrein en het monument bezocht en gezien hebben. Ze kwamen niet op het idee dat het van weinig historisch besef en weinig compassie getuigde juist op die plek een hotel te willen bouwen. De burgemeester van Kiev moest eraan te pas komen om de bouw te verbieden.
x

Persoonlijk

Vrijdag 25 september 2009 rond het middaguur: in Grand Café 'De Boterwaag' in Den Haag zitten twee twee bepaald niet onaantrekkelijke vrouwen van ergens in de dertig te lunchen met een man op leeftijd. Ze laten zich de clubsandwiches (zij) en de wrap met gerookte kip (hij) goed smaken. Die worden vergezeld door witte wijn, rosé en rode wijn. De conversatie is duidelijk geanimeerd. Even voorstellen? Klivia, Annette en Evert. Alleen de laatste naam is 'echt'. De andere twee zijn 'gebruikersnamen' die ze gebruiken bij het bloggen, wat ze veel doen. Anders dan Everts 'Beggartalk' zijn hun blogs niet toegankelijk voor Jan en alleman. Hij behoort tot twee selecte clubjes.

Ik ga 'van binnen uit' verder. Klivia en Annette heb ik 'digitaal' ontmoet, de eerste zo'n anderhalf jaar geleden, de tweede ongeveer een jaar geleden. Zij kenden elkaar al buiten het bloggen om. Hun blogs waren toen nog 'publiek', maar waren/zijn veel persoonlijker, openhartiger dan het mijne. Niet iedere internetgebruiker gaat op gepaste wijze om met alles wat zhij leest. Vandaar dat zij hun blog later afgeschermd hebben.

Uiteraard ga ik hier niet vertellen wat ik allemaal lees in Klivia's en Annettes blogs. Ik volsta met de opmerking dat hun leven nogal verschilt van mijn leven tot pakweg mijn vijfendertigste. Mijn leven verliep redelijk 'op rolletjes'. Natuurlijk wist en weet ik wel dat het niet bij iedereen zo ging/gaat, maar het is toch wat anders als je rechtstreeks van anderen 'hoort' wat zij meemaken en hoe zij daarop reageren. Gevolg was dat ik mij in de loop der tijd steeds meer 'betrokken' voelde bij het leven van die twee. Ik vond het plezierig te constateren dat het positieve toe- en het negatieve afnam. Van tijd tot tijd had ik ook contact met hen buiten het bloggen om, via e-mail dus, zodat er nog wat uitgebreider ervaringen en opinies uitgewisseld konden worden. (Zij volgen trouw 'Beggartalk'.) Er is, kortom, 'een' relatie ontstaan tussen Klivia en Annette en mij. Zijn het kennissen? Daar doe ik ze tekort mee, vind ik. Er zijn nog drie andere 'smaken': vriendin, partner en minnares. De laatste twee zijn totaal niet aan de orde. Annette kan het prima vinden met haar echtgenoot en Klivia zit niet reikhalzend uit te kijken naar een man van zeventig met wie ze (een deel van) haar leven zou kunnen delen. (En ik ben geen 'ouwe bok' op zoek naar een 'groen blaadje'.)

Ik vlei me met de gedachte dat ik er op mijn ouwe dag nog twee vriendinnen heb bijgekregen. Dit vond ik typerend: ik heb hier al eens geschreven dat er naar mijn mening tegenwoordig te vaak en te gauw wordt gezoend, maar toen ik Klivia (al een aantal weken terug) en Annette (vrijdag) voor het eerst in levende lijve ontmoette, vond ik het niet meer dan normaal ze te zoenen. Ik ken ze immers al een aardige tijd.

Tijdens die zeer aangename lunch en omringende tijd werd van alles besproken, van koetjes en kalfjes tot wat belangrijker dingen. Onder andere kwam even ter sprake dat ik hier maar zelden iets persoonlijks schrijf. Vandaag wijk ik eens af van mijn normale patroon.
x

Minder

Een van de dingen die het kabinet Balkenende IV zich had voorgenomen was in vier jaar het aantal ambtenaren met 12.700 te verminderen. Toen ik dat hoorde of las was mijn primaire reactie: "Dat gaat dus niet gebeuren." Wat las ik in de Volkskrant? Van de voorgenomen banenreductie wordt nog niet de helft gehaald. Dat blijkt uit een brief die de Algemene Rekenkamer deze week naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Zeker, er zijn banen bij de overheid verdwenen, maar er zijn er intussen ook al weer 6.610 bijgekomen. Bovendien werden in ieder geval bij vier ministeries in 2008 meer externe mensen ingehuurd dan in 2007. Nu kunnen we dus weer lekker gaan discussiëren over de vraag of er nou netto of bruto 12.700 ambtenaren zouden verdwijnen.

Minder overheid! Minder ambtenaren! Met die uitspraken krijg je overal de handen op elkaar. De overheid zorgt immers voor allerlei regeltjes en dus voor ambtenaren die de regeltjes moeten uitvoeren, controleren en handhaven en ja, niet iedereen vindt elk regeltje zinnig. Daar ligt, denk ik, het probleem: wat de een zinnig vindt, vindt de ander onzinnig. Het heeft ook iets met beeldvorming te maken. Bij 'ambtenaar' hebben veel mensen een beeld voor zich van iemand die achter een bureau of een loket zit. Maar op die vuilnisauto zitten ook ambtenaren. In de Amsterdamse tram worden kaartjes verkocht, gestempeld en gecontroleerd door ambtenaren. Op de ambulances van de GGD zitten ambtenaren. Door de polders lopen ambtenaren die muskusratten vangen. De jongens en meisjes die in Afghanistan de Taliban bestrijden zijn ambtenaren. Als we de bijstand en de huursubsidie afschaffen hebben we meteen heel wat ambtenaren minder. Schaf het parkeerverbod en het parkeergeld af en je kan weer een rijtje ambtenaren naar huis sturen.

De primaire vraag die we moeten beantwoorden is: wat moet de overheid doen? Leg die vraag voor aan tien willekeurige Nederlanders en je krijgt naar alle waarschijnlijkheid tien verschillende antwoorden. Mark Rutte, om maar eens een voorbeeld te noemen, denkt daar wat anders over dan Agnes Kant. Pieter van Geel en Mariëtte Hamer zitten daar ergens tussenin.

Waarom komen er toch weer overheidsbanen, dus ambtenaren, bij? Het betreft banen op terreinen waarop de politiek in de tussentijd heeft besloten intensiever aan de slag te gaan. Waarom in 's hemels naam heeft de politiek dat eigenlijk besloten? Ja, kijk, waarschijnlijk heeft 'de politiek' signalen uit de samenleving ontvangen dat 'we' of 'ze' ergens iets aan moesten doen, een of ander schrijnend probleem of zo. Balkenende en zijn ploegje (of Job Cohen en Ahmed Aboutaleb en hun ploegjes) gaan dat echt niet zelf doen, dus die huren daarvoor wat mensen in. Die noemen we ambtenaren. Geert Wilders wil laten uitrekenen wat een allochtoon ons kost. Wie moet dat uitrekenen?

Ik ben twintig jaar ambtenaar geweest en weet dus ook dat het hier en daar bij de overheid wat efficiënter, dus met minder ambtenaren kan, zonder dat de overblijvende ambtenaren overbelast raken. Dat geldt echter net zo hard voor elk bedrijf van enige omvang. Die hebben hun eigen interne bureaucratie en de kosten daarvan zitten verwerkt in de prijzen van hun producten. Of ze gaan zo hard in de personeelskosten snijden dat ze na een tijdje bij 'Kassa' of 'Radar' moeten gaan uitleggen waarom er van alles bij het bedrijf verkeerd gaat. 'Minder personeel' betekent ook, dat je na 15 minuten nog steeds hoort: "Al onze medewerkers zijn in gesprek. U wordt zo spoedig mogelijk geholpen." Zou het niet fijn zijn als ze wat meer medewerkers in dienst zouden nemen? Politieambtenaren krijgen er weer een taak bij: blaastesten afnemen bij wandelaars, zodat het voor jou en mij wat veiliger wordt in uitgaansgebieden. Komen er nou politieambtenaren bij of moeten de nu werkzame politieambtenaren andere dingen laten liggen? Hoezo: minder ambtenaren?
x

Renteloos

Als je een jaarsalaris van 213.000 euro (dus boven de Balkenendenorm) ontvangt, moet je, zeker in het oosten des lands, in staat zijn een redelijke woning te kunnen kopen en de hypotheek daarvan zonder al te veel problemen te kunnen aflossen. Als je dat salaris in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap verdient, mag je helemaal je handen dichtknijpen. Die zorg wordt immers met gemeenschapsgelden gefinancierd. Voor die 213.000 euro mag je je dus wel uit de naad werken, vind ik. Dat heeft de heer Van Praet, in zijn eentje de Raad van Bestuur van AveleijnSDT te Borne, dan ook gedaan. Ik citeer uit een persbericht van AveleijnSDT: "In 2001 is de heer van Praet aangetreden als eenhoofdige Raad van Bestuur van zorginstelling Aveleijn. Op het moment van aantreden was er een negatief eigen vermogen. In de afgelopen jaren is dit omgebogen naar een positief weerstandsvermogen van vierentwintig en een half miljoen euro. De omzet in 2008 bedroeg 67 miljoen.

In 2007 heeft een succesvolle fusie plaatsgevonden en heeft de benchmark van Ernst en Young vorig jaar aangegeven dat AveleijnSDT de beste bedrijfsmatige grote verstandelijk gehandicapten zorginstelling in het land is. Daarbij was het ziekteverzuim in 2008 een van de laagste in de branche nl. 3,3 %.

Onderzoek in de Volkskrant heeft aangegeven dat AveleijnSDT als VG organisatie behoort tot de beste werkgevers in het land en in de regio is AveleijnSDT vorig jaar uitgeroepen tot beste werkgever in de non-profit sector. Ook in het jaarlijks gehouden cliënt/verwanten tevredenheidsonderzoek scoort AveleijnSDT permanent hoog."

Dat is niet mis! Hulde! Van Praet heeft zijn salaris boven de Balkendendenorm verdiend, zou je zeggen. Dat kan je van directeuren van woningcorporaties niet altijd zeggen. Van Praet vond het kennelijk tijd worden voor een nieuwe behuizing. Die vond hij en daarvoor moest hij een hypothecaire lening afsluiten van 550.000 euro. Het zal dus geen eenvoudig stulpje zijn. Dus wat besluit de Raad van Toezicht? Die verstrekt Van Praet die lening renteloos uit middelen van de AveleijnSDT. Tot juli 2013 hoeft Van Praet ook niets af te lossen. Zo kan Van Praet nog een aantal jaren aan AveleijnSDT verbonden blijven.

De Raad van Toezicht merkt nog op: "...kosten voor de organisatie jaarlijks minder dan een bruto maandsalaris van de heer van Praet". Dat ligt nog altijd in de buurt van de 16.000 euro. Daarmee zou je ook iets extra's kunnen doen voor de cliënten van AveleijnSDT. Ik realiseer me heel goed dat dit bedrag als bonus in het huidig tijdsgewricht nauwelijks iets voorstelt. Maar ik zou me de ogen uit mijn kop schamen als ik met een salaris van 213.000 euro per jaar de Raad van Toezicht om een douceurtje zou vragen. En als de Raad van Toezicht me dat spontaan zou aanbieden, zou ik vragen of ze compleet gestoord waren. Misschien zou ik een woning zoeken die een ton goedkoper was.

In de 'Gedragscode' van AveleijnSDT lees ik: Je bent een voorbeeld voor anderen. Dit is een basisregel bij AveleijnSDT. De hardwerkende medewerkers hebben nu een voorbeeld gekregen van het verkrijgen van een renteloze hypohecaire lening.
x

Liegen

In mijn jeugd heb ik het vaak horen uitspreken: Gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste. Dat is immers één van de Tien Geboden. In gewoon Nederlands betekent het: je mag niet liegen. Dat is niet eens een heel typisch christelijke regel. Ook onder niet-christenen wordt liegen in het algemeen niet als goed gebruik beschouwd. Maar goed, voor christenen ligt dat toch wat anders. Je mag toch de Tien Geboden als het ware beschouwen als hun 'Grondwet'. Je mag ook, denk ik dan, verwachten dat de leiders binnen de diverse kerken het goede voorbeeld geven. Zij zullen zich nooit op een leugen laten betrappen.

Je herinnert je wellicht dat al weer enige tijd geleden de Heilige Vader te Rome de excommunicatie van een aantal leden van de ultraorthodoxe broederschap 'Pius X' ophief. Er ontstond enige commotie omdat een van degenen die in de moederschoot van de kerk terugkeerde bisschop Richard Williamson was, niet alleen ultraorthodox, maar ook een ontkenner van de Holocaust. Benedictus, in het nauw gebracht door de negatieve publiciteit die dat wereldwijd opleverde, zei niet te hebben geweten van de ideeën van Williamson. Dat schreef Trouw. Dat schreef ook dat een Zweeds tv-programma gisteren onthulde dat de aartsbisschop van Stockholm, ook geen kleine jongen binnen de rooms-katholieke kerk, al in 2008 zijn hoogste baas had geïnformeerd over de omstreden opvattingen van Williamson. Hoe zit dat nu precies? Wist Benedict het nu wel en heeft hij een potje zitten liegen of wist hij het echt niet?

In het Engels bestaat een aardige, vooral in de politiek gebruikte term: deniability (ontkenningsmogelijkheid). Dat houdt in: overheidsdienaren doen dingen die niet door de beugel kunnen, maar de minister of de president weet officieel van niets. Die heeft gezegd: "Regel dat." Wist zhij veel dat 'ze' het op zo'n onwettige manier zouden doen? Natuurlijk wist zhij dat, of kon dat met een redelijke mate van zekerheid vermoeden, maar zhij had daartoe niet expliciet de opdracht gegeven. Dat had een of andere onderknuppel gedaan en die wordt dan ook ontslagen.

Hierboven schreef ik dat hooggeplaatsten zich niet op een leugen laten betrappen. Dat is wat anders dan: hooggeplaatsten liegen niet. De aartsbisschop van Stockholm heeft dat bericht naar Rome gestuurd. Daar is dat langs de normale weg behandeld en bleef 'hangen' bij een kardinaal of zo, die vond dat hij Benedictus daar niet mee moest lastig vallen. Benedictus kon dus rustig ontkennen dat hij iets wist. Kun je nu ook zeggen dat 'het Vaticaan', of 'de Heilige Stoel' niets wist? Ik vrees van niet. Dan moet je dus nagaan wat de Benedictus XVI destijds precies gezegd heeft. Was dat "Ik wist het niet" of "Het Vaticaan wist het niet"? In het eerste geval kan je formeel niet zeggen dat hij 'valse getuigenis sprak'. Maar in een lastig parket zit hij wel weer na die tv-uitzending. Ergens in het Vaticaan heeft iemand 'vergeten' belangrijke informatie naar boven door te geven. Is er een principieel verschil tussen liegen en de waarheid achterhouden? Hoe verantwoordelijk is de paus voor wat zijn medewerkers doen en laten? Ik herinner er maar even aan dat de Schipholbrand twee Nederlandse ministers de politieke kop kostte, al hadden zij daar persoonlijk helemaal niets mee te maken.

Je kunt online reageren op artikelen in Trouw. In één reactie staat: "Anti-katholiek effectenbejag van het protestantse Trouw." Een ander schrijft: "Dat er door een aartsbisschop gerapporteerd is aan 'het Vaticaan (of Rome)' wil niet zeggen dat de paus er bericht van gekregen heeft. De beste man heeft wel meer te doen/aan zijn hoofd." Van Beatrix mag je ook niks negatiefs zeggen, maar die heeft minder in de melk te brokkelen dan haar collegastaatshoofd.
x

Lezen

Wat voor functie bij wat voor organisatie oefen je uit als je 'Chief Digital Officer' bent? Ik zal je het googelen besparen. Dan werk je bij 'Selexyz', de keten van boekhandels waartoe bijvoorbeeld Scheltema, Kooyker, Broese en Dekker v.d. Vegt behoren, en dan ga je over de e-books, Angélique Wouters dus. Dat las ik in Trouw.

Toen ik mijn vakanties nog in de bergen doorbracht kon ik, uit het oogpunt van meesjouwen en rugzakruimte, één boek meenemen. Dat was dus altijd een 'moeilijk' boek, dat je niet in één adem uitlas. Dankzij de e-reader kun je nu zo'n drieduizend boeken meenemen, wat me voor een vakantie van zo'n drie weken ruim voldoende lijkt. Kortom: het e-book is in opmars.

Er zijn al meer dan drieduizend titels digitaal te verkrijgen. Dat zijn nu nog vooral 'klassiekers', waarop geen copyright meer berust, maar er zullen steeds meer nieuwe titels (ook) digitaal verschijnen en die opmars is natuurlijk niet te stuiten. De prijs zal niet of nauwelijks verschillen van die van het papieren boek. De e-reader is dus een computerscherm, dat ongeveer dezelfde afmetingen (hoogte en breedte, niet dikte) heeft als een pocket. Door een andere techniek schijnt dat prettiger te lezen dan een pc-monitor en is het zelfs in zonlicht te lezen. De e-readers variëren in prijs van ruwweg 300 tot 700 euro. Dat bedrag moet je dus wel even meerekenen in de 'prijs per boek'.

Ik ren nog niet naar de winkel om een e-reader aan te schaffen. De prijs van die dingen zal ongetwijfeld nog een stuk lager worden. Maar vroeg of laat sta ik voor de keus: koop ik zo'n ding of niet? Ik verklap geen geheim als ik zeg dat ik een boekenliefhebber ben. Dat kun je hier zien. Voor mij is een boek nog altijd (veel) meer dan een hoeveelheid bedrukt papier. Eén van de leukste dingen tijdens mijn werk in de boekhandel was het openmaken en uitpakken van de dozen met boeken die door de uitgever of het Centraal Boekhuis bezorgd werden, vooral in het seizoen (vóór de Boekenweek of 'de feestdagen') waarin veel nieuwe boeken verschenen.

Gaat het 'gewone' boek verdwijnen? Angélique is daar niet bang voor: "Ik ervaar het niet als een bedreiging voor het traditionele boek. Het is eerder een aanvulling. We moeten mee met de wens van de klant. (...) Het grappige is dat, nu steeds meer producten digitaal gaan, een tastbare omgeving waar lezers kunnen speuren tussen de boeken júist noodzakelijk is. Want dat kan op het internet niet." Dat betekent dus: ik blijf naar de boekwinkel gaan, speur rond, pak hier en daar een boek op en lees er wat in om de sfeer en de stijl te proeven. Op een gegeven moment denk ik: ja, dit lijkt me wel wat. Dan komt de laatste vraag: papier of digitaal? Niemand zal het mij euvel duiden als ik het antwoord op die prangende vraag en een aantal daaraan gerelateerde vragen nog even voor mij uitschuif.

In hetzelfde artikel las ik voor de boekenliefhebber verheugend nieuws: Intussen stijgt de traditionele boekenverkoop nog steeds. Over de afgelopen zeven jaar is dat zelfs meer dan 20 procent, al veroorzaakte de kredietcrisis wel een lichte dip. Als het e-book een bijdrage gaat leveren aan nog meer lezen kan ik daar alleen maar vóór zijn.

PS
Hier heb ik wat meer geschreven over e-books.
x

Normbesef

Een regel uit een ANP-bericht in Trouw: Verantwoordelijkheidsgevoel en respect worden volgens de ondernemingen door starters geofferd voor zaken als een snelle carrière, inkomen en status. Daarvoor las ik: Studenten hebben volgens het bedrijfsleven te weinig normbesef. Dat bleek zondag uit onderzoek van accountantsorganisatie KPMG onder Nederlandse bedrijven. Hebben ze bij KPMG niets beters te doen? Dat had ik jaren geleden al zonder enig onderzoek kunnen vertellen.

Het zijn natuurlijk niet de ondernemingen, maar de ondernemers die zich zorgen maken over het morele verval van de nieuwe jonge medewerkers. De bedrijfseigenaren, de CEO's, de topmanagers, dat zijn, dat is genoegzaam bekend, mensen die allemaal bij wijze van spreken overstromen van hoogwaardig normbesef. Inkomen interesseert ze niet of nauwelijks. Ze zouden liever in een Fiat Punto dan in een Mercedes CL Coupé naar hun werk en zakenbesprekingen gereden worden. Ze hebben het grootste respect voor hun chauffeur, de koffiejuffrouw, de medewerkers van de postkamer en van de schoonmaakploeg. Met lede ogen zien ze aan hoe de ouders en onderwijskrachten er tegenwoordig, qua bijbrengen van normbesef, maar een potje van maken. Bij hun is het er allemaal ingestampt in hun jeugd. Met lood in de schoenen gaan ze naar een sollicitatiegesprek waar ze weer geconfronteerd worden met zo'n type dat alleen geïnteresseerd is in het salaris, het type leaseauto en bijkomende emolumenten. Hart voor de zaak? Dat begrip kennen ze niet eens meer! Het enige wat die ondernemers nog rest is: het goede voorbeeld geven. Dat doen ze tot ze erbij neervallen.

Kunnen we nou eens ophouden met dat gezeik? In elke onderneming, in elke non-profitorganisatie en bij de overheid werken mensen. Leuke, aardige, deskundige, oppassende, respectvolle mensen, je vindt ze in alle lagen van de bevolking en in alle werkkringen. In alle lagen vind je ook de ploerten, de fortuinzoekers, de egoïsten, de profiteurs en de fraudeurs. Een medewerker van de postkamer jat wel eens een postzegeltje. Een Amerikaans investeerder licht alles en iedereen op voor 65 miljard dollar, want verschil moet er zijn. Een bankdirecteur die miskleunt wil toch zijn bonus ontvangen. Een bestuurder is de bonnetjes kwijt die bij de declaratie horen. De bouwondernemer maakt prijsafspraken met zijn concurrent. Het bonnetje van het diner met vrouw en kinderen wordt in de administratie opgevoerd als 'diner met klant'. Alle ondernemers hebben normbesef, maar ze hebben er niet allemaal evenveel last van.

Normbesef heeft niets te maken met de plaats die iemand inneemt in de maatschappij, de werkkring of de vereniging. Er zullen altijd mensen zijn die willens en wetens uit plat eigenbelang de normen aan hun laars lappen en de regels overtreden. "Er is echter geen enkele regel die gewenst gedrag van mensen kan afdwingen", aldus hoogleraar Accountantscontrole en KPMG-partner Philip Wallage. Om tot die conclusie te komen hoef je echt geen hoogleraar te zijn. Daar was ik al achter voordat KPMG bestond en ik ben niet eens hoogbegaafd.

Zal ik de Bijbel maar weer eens citeren, daar staan echt wel een paar rake opmerkingen in: Oordeel niet, opdat er niet over jullie geoordeeld wordt. Want op grond van het oordeel dat je velt, zal er over je geoordeeld worden, en met de maat waarmee je meet, zal jou de maat genomen worden. De Bijbel zegt ook iets over de splinter in het oog van iemand anders die we wel zien, maar niet de balk in ons eigen oog. En tenslotte deze: Wie zonder zonde is werpe de eerste steen.
x