Werkelijkheid

Ruim vóór de meteorologische zomer en nog ruimer vóór de 'echte' zomer is bij de publieke omroepen de tv-zomer al begonnen. Gisteravond bleken Pauw & Witteman dus ineens weer veranderd in Knevel & Van den Brink. Ik kan me voorstellen dat Jeroen en Paul wel weer eens een tijdje op een gewone tijd naar bed willen. Maar waarom denken netwerkbeheerders, of hoe die mensen ook heten, eigenlijk dat het Nederlandse publiek tussen elf en twaalf niets anders wil zien dan twee mannen die gesprekken voeren met "gasten uit de politiek, showbizz, cultuur en sport"? Als je toch wat verandert, waarom laat je dan niet, om te beginnen, twee vrouwen gasten ontvangen uit de techniek, de landbouw, de gezondheidszorg en het openbaar vervoer? Je maakt mij niet wijs dat op die terreinen geen spraakmakende gasten te vinden zijn.

Nu is landbouw misschien niet zo'n goed voorbeeld, want die komt al ruim aan zijn trekken. Immers, sinds afgelopen zondagavond kunnen we weer wekelijks genieten van tien boeren die genoeg hebben van het leven in hun eentje op de boerderij. Daar kan ik me iets bij voorstellen. Het leven in je eentje in een Amsterdams appartementje is al niet alles, maar je wordt in ieder geval niet voortdurend gestoord door geloei, geknor, gekakel of gekraai.

Van alle voorgaande edities van dat populaire programma heb ik af en toe een heel klein stukje gezien. Kennelijk mis ik iets, waardoor het gemankeerde amoureuze leven van tien willekeurige agrariërs me maar niet kan boeien. Ik vermoed dat de populariteit van het programma iets te maken heeft met het aanbod aan en aandacht voor zogenaamde realityprogramma's. Ik heb dat eens gecheckt. Over een periode van vijf dagen (afgelopen zaterdag t/m a.s. woensdag) kon/kan je op Nederlandse zenders tussen 18.00 en 24.00 uur maar liefst 24 realityprogramma's bekijken. Dan heb ik het alleen over realityprogramma's die als zodanig worden aangekondigd. Programma's waarin je klein medisch leed kunt zien, of waarin huizen verbouwd worden heb ik dan nog niet meegeteld.

'Reality' betekent 'werkelijkheid'. Die willen 'we' kennelijk graag zien. Dat wil zeggen: op tv. Als je buren gaan verbouwen geeft dat een tijd lang veel kolereherrie. En als je toch zo begaan bent met alleenstaande boeren, waarom zoek je er niet eens een op? Wat denk jij als je al een tijd in de polikliniek zit te wachten en er gaat weer iemand voor je die van een ladder is gelazerd, zoals je gisteren bij 'Ingang Oost' had kunnen zien? Waarom komen al die knarsetandende polikliniekbezoekers nooit in beeld?

'Reality' is sterk ingedikte werkelijkheid. Een producer of regisseur maakt uit welk stukje van de werkelijkheid je mag zien. Het is ook gemanipuleerde werkelijkheid. Van de vele opnamen die er van die tien boeren gemaakt zijn worden alleen de meest interessante uitgezonden. "Wacht even, IJsbrand, je moet geen arm om haar heupen, maar om haar schouders leggen. En kijk daar een beetje vrolijk bij, Teuntje! This is teevee, baby! Klaar? Actie! Boer zoekt vrouw, scene 251."
x

Taal

Via via via zat ik ineens op de website van Viva. Je kan daar doorklikken op diverse blogs. De schrijfster van een daarvan geeft een cursus Nederlands aan anderstaligen. Wat blijkt? Nederlands is een moeilijke taal. Voor heel veel buitenlanders is de g nauwelijks uit te spreken: bij klanken met een g, sch, of nog leuker: schr, kokhalzen ze zich zowat door de zinnen heen. Ik voeg daar nog maar even aan toe dat je de klank ei/ij ook niet in elke taal tegenkomt. 'Inversie' (omkering van de woordvolgorde) is ook moeilijk uit te leggen, zegt de schrijfster van het blog. Geen geboren Nederlander zal zeggen: "Morgen ik ga naar huis." Net zo min als een Engelstalige zal zeggen: "Tomorrow go I home." Is Nederlands nu moeilijk voor Engelsen of Engels moeilijk voor Nederlanders?

Ik denk niet dat je talen kunt onderscheiden in moeilijke en makkelijke. Zo moeilijk als de g voor buitenlanders is, zo moeilijk is het voor Nederlanders om het Engelse 'th' goed uit spreken. Het vergt enige uitleg, vermoed ik, om 'Srpska' (die republiek) goed uit te spreken. Na mijn schooltijd ben ik al heel snel vergeten wanneer en waarom je in het Frans de 'subjonctif' gebruikt. Wat dacht je van de Duitse naamvallen? Het Fins kent er vijftien! Een extra moeilijkheid doet zich voor als de andere taal ook nog andere tekens gebruikt zoals Chinees, Arabisch, Hebreeuws en Grieks.

Elke taal heeft zijn regels en uitzonderingen op die regels. Er zijn heel wat Nederlanders voor wie het 'Groene Boekje' vol abacadabra staat en dan heb ik het nog niet over d-tjes en t-tjes. Dat soort moeilijkheden hebben andere talen ook, zelfs voor degenen die ermee grootgebracht worden. "Die Fransen praten zo snel", hoor je Nederlanders zeggen die gewapend met hun cursus Frans hun vakantie in Frankrijk doorbrengen. Ik denk dat Fransen niet sneller praten dan wij. Maar net als wij maken ze vaak zinnen niet af, of gebruiken streekgebonden woorden, die andere Fransen ook niet begrijpen en dan heb ik het nog niet over accenten. Een goed Nederlands sprekende Thai zal wat meer moeite hebben met Drents (kiek'n in plaats van kijken) dan ik, die door Drents sprekende ouders ben opgevoed.

Onze moedertaal spreken leren we allemaal 'vanzelf'. Tegenover taalgenoten kunnen we er ons mondeling in begrijpbaar maken. Schriftelijk ook, als we verder niet op schreifautten letten.

Zijn vreemde talen moeilijk? Ja, net iets moeilijker dan de eigen taal.

Gevaar

Het militaire regime in het Aziatische land blijft een gevaar vormen voor de Verenigde Staten, schreef Obama vrijdag in een toelichting aan het Amerikaanse parlement. Over welk land ging het bericht in de Volkskrant? Is Noord-Korea weer eens van plan een raket omhoog te schieten? Zit het weer stiekem uranium te verrijken?

Nee, Birma blijft een gevaar. Dat is het dus kennelijk al een tijdje. Waar blijkt dat nu uit? Ik heb nergens gelezen dat de Birmese marine opstoomt naar Amerikaanse wateren. Birmese lange-afstandsbommenwerpers zijn bij mijn weten nog nooit in het Amerikaanse luchtruim waargenomen. Voordat het Birmese leger aan de Amerikaanse grens staat, is het nog wel een tijdje onderweg. Birma beschikt volgens mij ook niet over intercontentinale raketten. Het kan ook niet de economische duimschroeven zo hard aandraaien dat de Amerikaanse economie nog verder in de problemen raakt. En tot slot: kan iemand mij vertellen of er Birmese terroristen naar Amerika onderweg zijn of misschien al bezig zijn daar vlieglessen te nemen?

Het persbureau Reuters zegt het iets genuanceerder dan de Volkskrant. Dat schrijft, Obama citerend, dat de Birmese actions and policies continued to pose a serious threat to U.S. interests. Kijk, dat is wat anders. Birma is geen gevaar voor Amerika, het is "een serieuze bedreiging van Amerikaanse belangen." Ik zou wel eens willen horen wat die belangen zijn.

Ik zeg het maar weer eens: na acht jaar George W. Bush was iedere nieuwe president van Amerika een opluchting. Maar de Amerikaanse politiek wordt niet alleen door de president gemaakt. Obama heeft charisma. Maar ook hij is een pragmaticus. Hij maakt deals. Hij moet belangengroepen tevreden houden. Een van zijn verkiezingsbeloften was: het afschaffen van de speciale rechtbanken voor terreurverdachten. Obama heeft inmiddels besloten dat die rechtbanken blijven bestaan.

Waarop moet je een politicus 'afrekenen'? Op zijn economisch beleid? Op zijn ziektekostenbeleid? Op zijn milieubeleid? Ja, en op nog veel meer. Ik heb zo mijn voorkeuren. Hoe gaat zhij om met mensen die zhij volledig in haar/zijn macht heeft?
x

Complot

Heb je 'Het Bernini Mysterie' ('Angels and Demons') van Dan Brown al gelezen? Heb je ook de film al gezien? Ik heb geen van beide en ben het ook niet van plan. Ik had destijds mijn buik al vol van de gigantische hype rond 'The Da Vinci Code'. (Dat boek heb ik wel gelezen, toen het nog geen hype was, die film heb ik niet gezien.) Wat mij vooral stoorde was dat er nogal wat lezers/kijkers waren die serieus dachten dat het boek op feiten was gebaseerd. Dan Brown had echter de basisideeën voor dat boek gewoon gejat uit twee boeken met wazige theorieën over Jezus, Maria Magdalena, de Graal, de Tempeliers, de Vrijmetselaars en een niet-bestaand geheim genootschap ('Le Prieuré de Sion'). (Zie The Holy Blood and the Holy Grail van Michael Baigent, Richard Leigh and Henry Lincoln en The Templar Revelation van Lynn Picket en Clive Prince.) Het boek en de film veroorzaakten zelfs een grote toeristische trek naar diverse plaatsen waar 'het' allemaal gebeurd zou zijn. Inmiddels kun je ook al weer onder 'deskundige' leiding de plaatsen bezoeken die in 'Het Bernini Mysterie' aan de orde komen.

Uit besprekingen van boek en film maak ik op dat Brown een al jaren bestaande en in sommige kringen (in Amerika aangeduid als "mad conspiracy theorists") nog altijd geloofde complottheorie van stal heeft gehaald. Het gaat hier om de 'Illuminati' (de 'Verlichten'). Dit geheime en sinistere genootschap zou erop uit zijn de macht over de wereld te veroveren. Als je nog wat gekker bent en bereid bent alles te geloven, 'weet' je dat ze dat inmiddels al lang gedaan hebben en zijn ze verantwoordelijk voor zo ongeveer alle oorlogen en andere ellende waarmee we de laatste tweehonderd jaar te kampen hebben. Het meest waanzinnige hieraan gerelateerde boek is The Biggest Secret van David Icke, dat ik destijds, dankzij een gebroken enkel, in het ziekenhuis heb kunnen uitlezen.

De 'Illuminati' hebben echt bestaan. Het was eind achttiende eeuw, in Beieren, geen geheim, maar openbaar genootschap van personen, voor een deel afkomstig uit de Vrijmetselarij, maar ook uit de rooms-katholieke kerk, die hervorming van de kerk en emancipatie van de burgerij voorstonden, alleszins redelijke doeleinden, zeker in die tijd. Het genootschap werd dus als gauw als staatsgevaarlijk verboden. Voor de complottheoretici staat vast dat de 'Illuminati' ondergronds zijn gegaan en nog steeds doende zijn hun (inmiddels) verderflijke doeleinden te verwezenlijken.

Laat me duidelijk zijn: ik lees graag thrillers. Wat mij betreft zijn die gestoeld op feitelijk zeer onwaarschijnlijke basis. Een goede schrijver weet van een onwaarschijnlijk gegeven een lekker spannend verhaal te maken. Van mij mag Dan Brown, een middelmatig thrillerschrijver, dus ieder gegeven dat hem voor de kop komt gebruiken voor een boek. Maar al mijn haren gaan recht overeind staan van de hele industrie die daarna rond boek en film op gang komen. 'Angels and Demons' (het boek) verscheen al vóór 'The Da Vinci Code', evenals twee andere boeken van Browns hand. Geen van deze baarden veel opzien. Pas na de hype rond 'The Da Vinci Code' werden deze weer onder de aandacht gebracht en goed verkocht ("van de schrijver van The Da Vinci Code") . Leuk voor Dan Brown, die er inmiddels een paar honderd miljoen dollar mee verdiend heeft. Maar wat heeft het allemaal met een goed boek te maken? Er is een complot: via pr-technieken van een middelmatig boek toch een groot financieel succes maken.
x

Betrouwbaar?

Maurice de Hond onderzoekt meningen en gedragingen van mensen en brengt daarover verslag uit. Dat is een eerzame bezigheid. A priori moet je er vanuit gaan dat zijn verslaglegging betrouwbaar is, omdat je mag aannemen dat hij objectief, onbevooroordeeld en onpartijdig, kortom: onafhankelijk, zijn gegevens verzamelt en presenteert.

Ik vertrouw Maurice de Hond voor geen cent meer. Gisteravond zag ik hem op tv diverse keren mededeling doen van een door hem verricht onderzoek, waaruit blijkt dat meer dan 94% van de Nederlandse huishoudens teveel betaalt voor zijn energievoorziening. Die mededeling deed hij niet in een nieuws-, actualiteiten- of consumentenprogramma, maar in reclamespotjes van de Nederlandse Energie Maatschappij. Al die huishoudens, zegt Maurice dus, kunnen geld besparen als ze in het vervolg hun energie betrekken van die Nederlandse Energie Maatschappij: "Ik (Maurice de Hond) zeg: doen." Dat zelfde advies werd eerder gegeven door Natasja Froger. In haar geval denk ik: OK, zij is een BN-er en maakt daar gebruik van om wat bij te schnabbelen. Moet kunnen. Maurice is ook een BN-er, maar wordt geacht onafhankelijk te zijn. Van hem verwacht je informatie, geen propaganda.

Maurice is te koop. Ik heb geen enkel vertrouwen in mensen die te koop zijn.x
x

Woordgebruik

Er is - las ik in Trouw en zag ik gisteravond bij Pauw & Witteman - enige ophef ontstaan over de roman 'Alleen maar nette mensen' van Robert Vuijsjes, die ook genomineerd was voor de 'Libris Literatuur Prijs'. De hoofdpersoon van die roman, de jood David, gaat daarin op zoek naar 'een echte negerin'. Die heeft bij voorkeur een groot libido, cup 95F en dikke billen die uit een tijgerprint-stretchbroek knallen. Het 'jachtterrein' van David is de Bijlmer. Dat is al tegen het zere been van (de zwarte) Elvira Sweet, de stadsdeelvoorzitter, want de Bijlmer is geen 'plek (...) waar je makkelijk goedkope seks kunt krijgen'. Een cultureel antropologe, die ook bij Pauw & Witteman was, vindt de roman seksistisch en racistisch. (Ik denk dat je een niet onbelangrijk deel van de wereldliteratuur als seksistisch kunt bestempelen, maar goed.) Vuijsje’s critici verwarren een roman met een politiek pamflet, denkt Lynn Spier, sociotherapeute in een tbs-kliniek én de vriendin van Robert Vuijsje. En Surinaamse.

Ik vind die hele discussie maar om één ding interessant. Ik heb wel eens de indruk dat het woord 'neger(in)' weer aan het terugkomen is in het algemeen Nederlands spraakgebruik. Ik kan me voorstellen dat de oorzaak daarvan ligt in het feit dat 'zwart' inmiddels een wat andere betekenis is gaan krijgen. Immers, een 'zwarte' school is geen school waar het wemelt van kinderen met een Afrikaanse achtergrond. Daar zitten veel meer kinderen van Marokkaanse of Turkse afkomst. Je kunt van die kinderen veel zeggen, maar niet dat ze 'zwart' zijn. Ze behoren, hoe onbelangrijk dat ook is, tot het blanke ras. Ook Indiërs, hoewel vaak zeer donker gekleurd, behoren tot het blanke ras.

Gedurende een reeks van jaren was het 'not done', niet 'politiek correct', het woord 'neger(in)' te gebruiken. Je sprak over een 'zwarte' man of vrouw. Volgens mijn 'Etymologisch woordenboek' is 'neger' afgeleid van het Spaanse/Portugese woord 'negro', dat 'zwart' betekent. De Engelstaligen hebben dat woord compleet overgenomen. Het daarvan afgeleide 'nigger' was wel degelijk als scheldwoord bedoeld. Maar tussen 'black' en 'negro' zit dus feitelijk geen verschil. In de Verenigde Staten spreek je tegenwoordig politiek correct niet meer over 'blacks', maar over 'African Americans'. Je zou het merkwaardig kunnen noemen dat er niet gesproken wordt over 'European Americans'. Dat zijn ineens (voormalige) Polen, Ieren, Belgen enzovoort. O ja, natuurlijk: van African Americans, die veelal afstammen van slaven, is de de nationaliteit niet te achterhalen. (Veel van de huidige Afrikaanse naties bestonden nog niet als zodanig toen de slavenhandel woedde.) Van veel immigranten uit Zuid-Amerika kan dat wel degelijk. Vreemd genoeg zijn dat geen American Bolivians, Mexicans of Argentinians. Dat zijn allemaal 'hispanics'. Taal kan zeer subtiel discriminerend zijn.
x

Middelmaat

(Voor het eerst, geloof ik, een tweede blog vandaag. Dat krijg je als het over onderwijs gaat.)

Als je eenmaal mijn leeftijd hebt bereikt, komt het wel eens voor dat je bekropen wordt door de gedachte: waar of wanneer heb ik dat eerder gehoord? Gisteren had ik dat weer toen ik het altijd opgewekte hoofd van Sharon Dijksma, onze staatssecretaris van onderwijs, op de tv zag. Breed lachend riep ze weer eens dat er van alles aan gedaan werd. De onderwijsinspectie heeft namelijk een rapport uitgebracht, waaruit blijkt dat enkele honderdduizenden kinderen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs onvoldoende aandacht krijgen en daardoor met onvoldoende, althans niet-optimale, kennis en vaardigheden de school verlaten. Het gaat daarbij niet alleen om de domste, maar ook om de slimste leerlingen.

Toen ik zelf op de lagere school zat was een klassengrootte van vijftig kinderen, zeker in de grote steden, eerder regel dan uitzondering. Dat betekende dat er klassikaal lesgegeven werd. Een onderwijzer(es) moest zich daarbij richten op het gemiddelde niveau van de klas.

Na de HBS ging ik naar de kweekschool. Daar leerde ik, ruim vijftig jaar geleden dus, dat klassikaal lesgeven ertoe leidt dat kinderen beneden het gemiddelde niveau steeds verder achterop raken, omdat ze het tempo niet kunnen bijbenen. Daar leerde ik ook dat kinderen boven het gemiddelde niveau te weinig uitgedaagd en gestimuleerd worden. Hen wordt als het ware 'geleerd' beneden hun niveau te presteren. Toen al waren er diverse methoden om veel meer individueel gericht onderwijs te geven: Montessori, Dalton, Jenaplan, om de meest bekende te noemen. Zo hoefden de wat minder slimme kinderen niet hijgend achter de middelmaat aan te lopen en/of al vroegtijdig helemaal af te haken en mochten de slimme kinderen voor de middelmaat uit marcheren.

In het zelfde nieuwsitem als Sharon kwam het hoofd van een basisschool aan het woord. De prestaties van (de kinderen van) deze school lagen duidelijk boven het gemiddelde. En nee, het was geen 'witte' school, het was een school in hartje Rotterdam. Waar was het succes van deze school aan te danken? Je zult het niet geloven: ze geven daar individueel onderwijs! Dat schoolhoofd zei dat de minder slimme kinderen extra aandacht kregen en dat de slimmere kinderen extra gestimuleerd werden. Ik weet niet meer wat hij precies zei, maar ik zweer het je dat het daarop neerkwam.

De gemiddelde klassengrootte ligt tegenwoordig ergens in de buurt van de twintig. Je zou dus zeggen dat de mogelijkheid om individueel onderwijs te geven iets groter is dan in in mijn lagere-schooltijd. Het eerste lid van artikel 23 van onze Grondwet luidt: "Het onderwijs is een voorwerp van de aanhoudende zorg der regering." Bij mijn weten luidde die tekst vijftig jaar geleden precies zo. Waar heeft dat toe geleid? Trouw van vandaag: Vele nieuwe functies zijn de afgelopen jaren gecreëerd om hen (kinderen die extra aandacht nodig hebben) op te vangen: er kwamen interne begeleiders, zorgcoördinatoren of zorgadviesteams. Maar het vermogen om problemen daadwerkelijk aan te pakken 'nam veel minder toe'. Het netto resultaat van die aanhoudende zorg is: honderdduizenden kinderen die niet het onderwijs krijgen dat ze verdienen. Kan iemand, bijvoorbeeld die immer opgewekte Sharon Dijksma, mij nou eens uitleggen waar dat aan ligt?
x