Ouderdom

Gisteren schreef ik dat Onze Majesteit in haar kerstboodschap algemeen geaccepteerde gemeenplaatsen weer netjes op een rijtje had gezet, overigens zonder dat ik naar haar geluisterd had. Gisteren heb ik toch maar even in de Volkskrant gekeken en ik bleek gelijk te hebben. De jongeren van nu zijn de ouderen van straks, waarschuwde de koningin. Ik kan me niet voorstellen dat er iemand is die haar op dit punt zou willen tegenspreken.

Stel je even voor dat ik met jullie meegegeten had en bij het natafelen had opgemerkt: Ouderdom wordt vaak alleen als probleem gezien. Maar de maatschappij kan zich niet veroorloven ouderen af te schrijven; vergrijzing heeft ook een verrijkende kant. De vrije tijd kan positief worden benut. Levenservaring en wijsheid kunnen worden verzilverd als ouderen die mogelijkheden ook zelf aangrijpen. Zou je erg onder de indruk zijn geweest van mijn wijze woorden? Zou je willen dat ik die woorden voor het front van de natie op twee tv-netten tegelijk had kunnen uitspreken als Beatrix me niet voor geweest was?

Beatrix is een jaar en een beetje ouder dan ik. Zij werkt nog steeds, staat zogezegd in het volle leven, terwijl ik al ruim acht jaar in de marge rondscharrel. Ik weet niet of zij de manier waarop ik mijn overvloed aan vrije tijd benut als 'positief' beschouwt. Ik durf niet te zeggen dat ik voortdurend mijn levenservaring zit te verzilveren en over mijn wijsheid zullen we het helemaal maar niet hebben. Ik durf wel de stelling aan dat heel wat ouderen na hun jeugd niet veel wijzer zijn geworden. Veel ouderen komen niet verder dan de wat simpele vaststelling dat het in die goeie ouwe tijd allemaal veel beter was. Helaas zijn er ook veel nog-niet- zo-ouderen die dan die 'wijze' les nog geloven ook. "De jeugd van tegenwoordig houdt van luxe. Ze heeft slechte manieren, veracht alle gezag, heeft geen respect en praat, als ze zou moet werken." Die uitspraak is écht oud, 2500 jaar, en komt van niemand minder dan Socrates. Als het toen al zo erg was, zou het nu helemaal een beestenbende moeten zijn. Maar gek genoeg komt het wel eens voor dat een jonger persoon dan ik mij zijn/haar plaats aanbiedt in tram of bus.

Jongeren die, vanwege mijn leeftijd en grijze haar, respectvol knikken als ik weer eens wat beweer, zou ik willen aanraden mij respectvol mede te delen dat ik uit mijn nek sta te kletsen als ze van mening zijn dat ik totaal verkeerd zit. Je hebt namelijk niet steeds meer gelijk naarmate je ouder wordt en niet iedereen weet zijn/haar levenservaring correct te interpreteren en om te zetten in wijsheid. Er zijn jongeren met heel wat meer levenservaring dan ouderen die niet verder kwamen dan het volgen van de platgetreden paden.

Vanwege haar positie kan Beatrix maar zeer beperkt in het publiek een eigen mening geven. Ze zegt dus alleen dingen waar niemand, vooral Jan Peter Balkenende niet, zich een buil aan kan vallen. Dat is prima, maar om dat nou via twee publieke zenders wereldkundig te maken.

Kerstdag

Was het gezellig gisteren? Nee, ik ga niet weer zitten zeuren over al het gedoe rond de kerst. Ik weet heus wel dat er genoeg mensen zijn voor wie het gewoon een leuke dag was, al of niet in gezelschap van wie dan ook.

Qua 'Beggartalk' zat ik met een probleempje: de digitale kranten gaan gewoon door, dus die had ik allemaal kunnen afschuimen, op zoek naar een bericht dat mij tot een reactie zou kunnen verleiden. Maar in de goeie ouwe tijd had je op deze dagen ook geen krant en ik besloot weer eens ouderwets te zijn. Ik heb dus geen kranten gelezen.

Op tv waren twee vaste items: de kersttoespraak van Onze Majesteit en de zege 'Urbi et Orbi' van de Heilige Vader. Die heb ik ook maar weer aan mij laten voorbijgaan, maar ze zullen de algemeen geaccepteerde gemeenplaatsen ongetwijfeld weer keurig netjes op een rij hebben gezet.

Tja, wat nu? Zal ik het dan maar eens gewoon over mezelf hebben? Rond half zeven (vanochtend dus) zat ik bij mijn mok thee een paar webpagina's te updaten. Rond half acht, bij de eerste koffie at ik een minikerststol. Niet omdat het kerst was, maar ik vind die dingen heerlijk en de rest van het jaar zijn ze nou eenmaal niet te krijgen. Tegelijkertijd zat ik, op de monitor van mijn pc, naar het tweede deel van een mini-tv-serie (op dvd) te kijken, waarvan ik woensdagavond het eerste deel had bekeken: 'The Stand', naar een horrorverhaal van Stephen King. Zoals in talloze verhalen door de eeuwen heen, zo ook in de Bijbel, gaat het uiteindelijk om een simpel gegeven: de strijd tussen Goed en Kwaad. Toen gisteren tegen middernacht op Nederland 3 Frodo, met onvrijwillige hulp van Gollum, de Ring vernietigde, had ook het Goede weer overwonnen. De les is ook altijd even duidelijk: het Goede wordt je niet op een presenteerblaadje aangeboden. Het is wel jammer dat we niet allemaal hetzelfde denken over Goed en Kwaad.

Na de lunch (cornflakes met yoghurt) ben ik weer eens wat gegevens over de bezoekers aan mijn site bij elkaar gaan harken. Zeer opmerkelijk vond ik dat er op woensdagavond (kerstavond dus) na zeven uur geen bezoeker is geweest. Dat is daarom opmerkelijk, omdat gemiddeld bijna 30% van de 'woensdagbezoekers' tussen zeven uur en middernacht langskomt. Hier ligt een mooi onderwerp voor wetenschappelijk onderzoek: is er een relatie tussen kerst en internetten?

Dat gedoe met cijfertjes vind ik wel leuk - anders deed ik het niet - maar ik word daar wel duf van. Dus daarna ben ik een dutje gaan doen.

Om half vijf was ik weer 'bij' genoeg om aan de mezelf toegestane biertjes te beginnen. Van het bezoek van mijn zussen op zondag had ik nog knabbeltjes overgehouden, die ik opgemaakt heb. (Normaliter drink ik wel bij het eten, maar eet ik niet bij het drinken.) Om het extra feestelijk te maken heb ik weer eens wat afleveringen van 'Fawlty Towers' (op dvd) bekeken.

De hachee was, althans naar mijn smaak, uitstekend. Ik moest nog één keuze maken: met macaroni of met aardappelpuree? Vanwege het gemak koos ik voor het eerste. Tijdens het eten heb ik tv gekeken: 'Kinderen voor Kinderen Megaspektakel 2008'. Waarom daarnaar? Waarom niet?

Na het journaal heb ik een film op tv bekeken. Die staat, onbedoeld, niet bij het lijstje van gisteren. Ik bekeek de programma's nog eens en merkte hem toen op: 'While you were sleeping', een "romantische komedie". Het is een onderhoudend niemendalletje. Ik keek ernaar omdat Sandra Bullock er de hoofdrol in speelt. Zij is geen 'groot' actrice, maar wel een leuke. Dus ik kijk graag naar films waarin zij speelt.

Ontspannen

Heb(ben) jij/jullie vandaag bezoek of ga(an) jij/jullie op bezoek? Dan hoef je dit niet verder te lezen. Je gaat immers niet bij elkaar zitten om naar de tv te kijken. Deze 'Beggartalk' is bedoeld als handreiking voor degenen die zich even willen ontspannen bij een aangename film op tv en er niet bang voor hoeven te zijn dat iemand roept: "Hè, doe nou niet zo ongezellig." Ik heb alle films van vandaag die me enigszins de moeite waard lijken, afhankelijk natuurlijk van jouw persoonlijke smaak, op een rijtje gezet.

09.30 - 11.00 uur bij RTL 7: Als je begrijpt wat ik bedoel.
Een animatiefilm over de bekende 'heer van stand' en Tom Poes. Best aardig.

11.00 - 13.45 uur bij BBC 2: My fair lady.
Volgens mij is deze film elk jaar met kerst bij de BBC te zien en niet ten onrechte. Audrey Hepburn is nog steeds de moeite waard om naar te kijken en de muziek blijft de moeite van het beluisteren waard.

12.15 - 13.50 uur bij RTL 7: A Christmas Carol.
Dit verhaal over de vrekkige Scrooge is al zo vaak uitgekauwd dat ik het maar zou overslaan.

16.20 - 18.10 uur bij Nederland 1: Sissi.
Dat is weer lachen geblazen.

20.30 - 23.50 uur bij RTL 4: The sound of music.
Hiermee ben je de hele avond onder de pannen. Ik heb deze film destijds in de bioscoop gezien - als ik me goed herinner in het al lang niet meer bestaande 'Du Midi' - omdat ik als enige in de gelegenheid was mijn kleine zusje te begeleiden. Zij heeft genoten. Ik heb me wel geamuseerd.

20.30 - 23.10 uur bij SBS 6: Harry Potter and the Prisoner of Azkaban.
Ik heb geen enkel boek over Harry gelezen noch een film gezien, maar de fans lopen er mee weg.

20.30 - 22.40 uur bij Veronica: Navy SEALS.
Vrede op aarde is mooi, maar bij Veronica gaan ze altijd voor de harde actie.

20.55 - 00.05 uur bij Nederland 3: The Return of the King.
Als ik ergens op bezoek zou zijn, zou ik er geen enkel bezwaar tegen hebben nog weer een keer naar dit laatste deel van 'The Lord of the Rings' te kijken. Ik hoef er vanavond de tv niet voor aan te zetten, want ik heb hem op dvd.

22.15 - 00.00 uur bij Nederland 2: The nativity story.
De EO heeft gekozen voor een verhaal dat op de Bijbel is gebaseerd. Het gaat over een jonge vrouw die verloofd is met een wat oudere timmerman, maar op miraculeuze wijze zwanger wordt vóór het huwelijk. De wat oudere timmerman (ik citeer uit de toelichting bij de film) "staat voor een moeilijke keuze: zal hij de verloving verbreken of moet hij geloven, dat ze hem niet ontrouw is geweest, maar werkelijk door een wonder zwanger is geworden? Het verhaal over het leven van twee heel gewone mensen, een zware reis en een kind dat de wereld zal veranderen..." De film ken ik niet, maar het verhaal heb ik wel eens gelezen. Het basisgegeven is wat onwaarschijnlijk, maar ook als je niet in hobbits, dwergen, orks en elfen gelooft kun je 'The Return of the King' (en zijn goede voorgangers) zeer waarderen. 'Rosemary's baby' was ook, qua gegeven, wat onwaarschijnlijk, maar ongemeen spannend. Die baby zou overigens ook de wereld moeten veranderen.

22.40 - 00.35 uur bij Veronica: The final cut.
Nog meer harde actie.

Keuze genoeg, lijkt me.

Het hoofdbestanddeel van mijn 'kerstdiner' heb ik gisteren al bereid: een ouderwetse hachee. (Net als snert is hachee de tweede dag nog net iets lekkerder.) Ik hoefde dus ook niet na te denken over 'bedjes' waarop het vlees eerst nog wat kan uitrusten voor het verorberd wordt. Ik houd van pittig dus, ik heb er ook twee rode pepers aan toegevoegd. Ik drink er een Australisch wijntje bij uit zo'n literfles van AH. Volgens het etiket past die bij suddervlees.

Natuur

Joseph Alois Ratzinger is 81 jaar oud. Het is dus niet zo vreemd dat hij een paar ideeën heeft die in deze tijd door sommige mensen als enigszins achterhaald worden beschouwd. Het is ook niet vreemd dat hij deze ideeën nog eens naar voren brengt in een bijeenkomst met andere mannen die ook niet meer tot de allerjongste behoren. Maar als Joseph lid zou zijn van een biljart- of klaverjasclub en tussen het spelen door zijn ideeën naar voren had gebracht, had Trouw daar geen artikel aan gewijd.

Joseph is niet de eerste de beste oude man. Hij staat beter bekend als Benedictus XVI, de 265e heilige vader van de heilige moederkerk. Dat clubje waarin hij zijn ideeën naar voren bracht is de Curie, zeg maar de Raad van Bestuur van de rooms-katholieke kerk. Trouw schrijft dat Benedictus afgelopen maandag in een bijeenkomst met de Curie een stelling heeft "verdedigd". Dat lijkt me stug. Ik kan me niet voorstellen dat wanneer Benedictus iets tegen de Curie zegt, een van de aanwezigen roept: "Kom nou, Benedictus, nou draaf je wel heel hard door." Die man hoeft zich niet verdedigen. Bij niet alles wat hij zegt is hij onfeilbaar, maar hij komt, volgens bepaalde leden van zijn club dan, meestal dicht in de buurt.

Welke stelling heeft Benedictus nu 'verdedigd'? Het behoeden van de mensheid voor homoseksueel gedrag is even belangrijk als de redding van het tropische regenwoud. Je zult maar én praktiserend homofiel én praktiserend rooms-katholiek zijn en je verheugen op een paar gezellige kerstdagen met je partner. Krijg je die uitspraak van Benedictus te lezen! Ik geef je op een briefje dat het malse hertenbiefstukje je tot as in de mond wordt. Ga dan maar eens vrolijk naar de nachtmis op kerstavond.

Ik geef direct toe dat je als homofiel beter in Vaticaanstad kunt wonen dan in Iran, want in dat land kun je als homofiel gewoon opgehangen worden. In Vaticaanstad hoef je alleen maar te vrezen dat een pastor je aan je kop komt zeuren dat homoseksualiteit op zich niet zondig is, maar dat homoseksueel handelen net zo zondig is als het kappen van bomen in een tropische regenwoud. Volgens de paus moet de mensheid ook luisteren naar 'de taal van de natuur' als het gaat om de rolverdeling tussen man en vrouw.

Benedictus heeft filosofie en theologie gestudeerd, geen taalkunde en biologie. Dus hoef je zijn uitspraken over 'de taal van de natuur' niet direct als het laatste woord te beschouwen. Op die gebieden kan hij dan ook geen uitspraken 'ex cathedra' doen. Ik vrees dat hij zijn uitspraak meer ideologisch dan wetenschappelijk tegenover de Curie onderbouwd zal hebben. Als hij door een gevaarlijk virus wordt besprongen zal hij niet naar 'de taal van de natuur' luisteren, maar naar de dokter. Ik kan me ook niet voorstellen dat hem in 'de taal van de natuur' is uitgelegd dat in de rolverdeling tussen man en vrouw niet past dat vrouwen geen priester kunnen worden. Mijn kennis van de biologie is niet uitputtend, maar volgens mij is de mens de enige soort levende wezens, waarvan een vrij beperkt deel denkt dat de kwaliteit van zijn activiteiten geoptimaliseerd wordt wanneer hij zich geheel van seksueel gedrag onthoudt. Volgens mij zit de mens qua natuur zo in elkaar dat de aangeboren seksuele lust bevredigd wil worden. Omdat we ook nog met verstand behept zijn doen we dat in het algemeen met enig overleg en niet met iedereen die maar in enige mate die lust opwekt. Maar totale onthouding heeft weinig met 'natuur' te maken en alles met ideologie. Het is Benedictus' goede recht te betreuren dat een deel van de mensheid niet het andere maar het eigen geslacht interessant vindt, maar wat heeft dat met de rolverdeling tussen man en vrouw te maken? Hij is ongetwijfeld van mening dat hij zich op grond van zeer verheven idealen onnatuurlijk, namelijk celibatair, gedraagt. Homofielen zijn dat niet op grond van verheven idealen, maar omdat ze zo in elkaar zitten. Anders dan Benedictus volgen ze hun natuur

Ik heb, voor zover nodig, een opwekkend woord voor rooms-katholieke homofielen. Morgen herdenken 'we' dat Jezus Christus naar de aarde kwam om onze zonden op zich te nemen. Die paar zondige handelingen wil Hij er best bij nemen. Hij was ook een stuk genuanceerder dan Benedictus en zei: "Oordeelt niet, opdat gij niet geoordeeld wordt."

Kerststukje

Afgelopen zondag kwamen mijn twee zussen en een schoonzus bij mij genieten van de door mij gemaakte snert. Hoewel de snert niet zo dik was als ik verwacht had, waren zij en ik tevreden over het resultaat. Mijn jongste zus en deze schoonzus zijn de jongsten van mijn generatie in onze familie (resp. 60 en 59) en de enigen die nog werken. De rest ontvangt AOW en bijkomend pensioen.

Wij gaan in onze familie een goed gesprek niet uit de weg en tijdens het drankje voor het eten kwamen we - hoe kan het anders in deze 'donkere dagen'? - te praten over de kerst en het vieren daarvan. Kerst wordt natuurlijk vooral in de familie- en vriendenkring gevierd, maar voor je daar aan toe bent, hebben al veel mensen de kerstborrel op het werk achter de rug, de kerstdrive van de bridgeclub, het kersttoernooi van de tennisclub, het kerstballetje opgooien bij de korfbalclub of een van de talloze andere kerstbijeenkomsten waarvan het ritselt tijdens de donkere dagen vóór de stille nacht, heilige nacht.

Mijn jongste zus werkt als voedingsassistente in een verzorgingshuis met verpleegafdeling. Daar hadden ze vorige week vrijdag al het 'kerstdiner' voor de bewoners gehad. De bewoners waren daar zeer tevreden over en mijn zus, die het management haar kritiek niet spaart, gaf ronduit toe dat er flink was uitgepakt.

De trouwe lezers van 'Beggartalk' zijn er wel aan gewend dat ik bij de meest gebruikelijke dingen soms zomaar een vraagteken kan plaatsen. Zo'n kerstdiner wordt al ruim vóór de kerst aangeboden, omdat tijdens de kerstdagen zelf een aantal van de oudjes bij kinderen of andere familieleden of bekenden is. "Wat gebeurt er dan op de kerstdagen zelf?" vroeg ik mijn zus. "De oudjes, voor zover niet dementerend, realiseren zich dat medebewoners ergens gezellig in de familie- of vriendenkring vertoeven en herinneren zich weemoedig hoe gezellig het vroeger thuis was. Wordt er voor hun nog iets leuks gedaan?" Niet echt, dus. Dat beperkt zich tot een kerkdienst met koffie en cake na, zoals op zondag. Voor de rest zijn de echte kerstdagen niet te onderscheiden van de andere dagen. Hoe zat het ook weer met 'zorg op maat'?

Doet het management van de zorginstelling iemand iets tekort als het kerstdiner gewoon op 25 december wordt aangeboden? Een deel van de bewoners zal het 'missen', maar die zitten dan wel in een nog veel gezelliger omgeving. Die hebben dus niets te klagen. Als de instelling toch extra geld wil uitgeven, laat ze het dan uitsluitend besteden aan de 'alleenstaande' bewoners. Dan kunnen ze ook op 26 december nog iets leuks voor ze doen. Ik weet het: de oudjes vieren dan niet me hun allen kerst. Maar is dat erg? Jij kunt ook niet overal tegelijk zijn met de kerstdagen. Als je die dagen met vrienden viert, heb je dan eerder een 'familiekerst'? Als je een partner hebt zit je ook nog eens met twee families. ("Jullie waren vorig jaar ook al op eerste kerstdag bij hun.") Wat dacht je van een 'burenkerst'? Of een 'kroegmaatjeskerst' in de kroeg? De jongelui hebben ook op school al kerst gevierd, maar zullen een 'dancekerst' met kerstpilletjes wel weten te waarderen.

Op 25 en 26 december ben ik alleen thuis en doe hetzelfde wat ik andere dagen doe. Ik schrijf mijn dagelijkse blog. Ik rommel wat met mijn website. Ik lees wat. Ik kijk wat tv als er iets is dat me wellicht boeit. Ik maak een warme hap zoals gebruikelijk. Omdat ik ook niet altijd consequent hoef te zijn, mag ik van mezelf op beide dagen vóór het eten een paar biertjes drinken. Dat mag ik ook op 31 december en vervolgens op 9, 10 en 11 januari. Waarom op die drie dagen? Zoek dat maar eens uit.

Mijn woning is afgelopen zondag ook 'verrijkt' met een ongebruikelijk item. Mijn zussen hadden een bloemetje kunnen meenemen of, zoals mijn schoonzus, een flesje wijn. Ze besloten echter mij te 'pesten' en gaven mij een kerststukje, zo'n kitscherig bakje met daarin stukjes naaldboom, kunstappeltjes, kunstbloemetjes, wat goudkleurige balletjes en twee echte kaarsjes. Ik weet een grap te waarderen en heb besloten het kerststukje pas op 1 januari 2009 in de afvalbak voor mijn deur te dumpen.

Unconvenient

In het bedrijfsleven gaat - in het algemeen, zeg ik maar genuanceerd - het winst maken vóór het bevorderen van een leefbaar milieu. Ik blijf genuanceerd, dus: ik kan me daar ook nog iets bij voorstellen. Nu de kredietcrisis woedt en geleid heeft tot een economische recessie, zal het bedrijfsleven, waarschijnlijk, nog ietsje minder geneigd zijn dure milieumaatregelen te nemen.

Gelukkig zijn er nog veel particulieren die uit liefde voor en bezorgdheid om natuur en milieu diverse natuur- en milieuorganisaties financieel ondersteunen, zoals het Wereld Natuur Fonds, Vereniging Milieudefensie en Greenpeace. De film 'An Unconvenient Truth' van Al Gore heeft vorig jaar nog voor een aardige toename van het aantal leden van die organisaties gezorgd. Op zich vind ik dat wat merkwaardig, want Gore vertelde niets nieuws. Hij had het slechte nieuws (nou ja, nieuws?) aardig op een rijtje gezet met pakkende beelden. Hij is zelf ook bekend en was een tijdje belangrijk, dus laten we dan eindelijk maar eens lid worden van zo'n club. Als particulier kun je nu eenmaal wat principiëler zijn dan een bedrijf.

Helaas was ik weer wat te optimistisch. In de Volkskrant kom ik een ANP-bericht tegen waarin staat dat het Varaprogramma 'Vroege vogels' gisteren bekend maakte dat die mooie organisaties de laatste tijd vanwege de kredietcrisis veel leden verliezen, Greenpeace maar liefst 22.500.

Ik kan niet in andermans portemonnee kijken en kan dus ook niet bepalen of die bezuinigingen terecht zijn. Ik denk echter dat er ook wat anders meespeelt. Naast andere dingen was de film van Gore ook een gewone hype, die nog eens bevorderd werd door een Nobelprijs. Veel aandacht van de media dus. Ja, dan ga je een keer nadenken en vooruit, je sluit je aan. Hypes hebben de neiging snel weer in de vergetelheid te raken. De kredietcrisis heeft ook wel hypekenmerken, krijgt ook veel media-aandacht en hup: je gaat weer nadenken. Natuurlijk zijn het milieu en de natuur je veel waard, maar gaat het daar nu veel slechter mee als jij je lidmaatschap opzegt? Het hemd is nader dan de rok, toch? Of, zoals mijn grootmoeder placht te zeggen: je hebt liever het vlees dan de botten. Dat zou je ook 'an unconvenient truth' kunnen noemen.

Machten

De Belgische regering is opgestapt. Terecht: in een democratische rechtstaat, waarin de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht, de 'trias politica', strikt gescheiden dienen te zijn, is het een onvergeeflijke fout dat de regering zich met de rechterlijke macht bemoeit.

Italië wordt ook geacht een rechtstaat te zijn. Maar daar heeft Maurizio Sacchoni, de minister van gezondheidszorg, geen boodschap aan de uitspraak van de hoogste rechter, het Hof van Cassatie. Trouw schrijft over Eluana Englaro, die - na een ongeluk - al sinds 1992, ze was toen 21, in een onomkeerbaar coma ligt. Jaren lang heeft haar vader ervoor gestreden het kunstmatig in 'leven' houden van Eluana te beëindigen. Nadat het Hof van Cassatie de rechtmatigheid van deze handeling heeft bevestigd en een kliniek bereid is gevonden deze uit te voeren, heeft de minister de kliniek gedreigd met sancties. Dat krijg je als je zo dicht bij het Vaticaan zit. Het Vaticaan benadrukt herhaaldelijk dat het stopzetten van voeding gelijk staat aan moord.

Er zijn momenten dat ik oprecht blij ben in Nederland te leven. Toen hier rechterlijke uitspraken de discussie losmaakten, hebben we gedaan wat je in een democratie hoort te doen: de euthanasie wettelijk regelen. Dat is - terecht - een langdurig proces geweest. Over levensbeëindiging beslis je niet op een namiddag. Even terecht hebben onze parlementariërs hun opvattingen niet laten bepalen door een vierde macht: de bisschop van Rome. Nog zeer recent heeft het parlement van Luxemburg de macht van de groothertog beperkt nadat hij weigerde een wet die euthanasie legaliseerde te ondertekenen. Als de uitvoerende macht het oneens is met de wetgevende macht zijn er twee keuzemogelijkheden: zich er bij neerleggen of opkrassen.

Ook nog zeer recent heeft onze Eerste Kamer, met een meerderheid van één stem, een initiatiefwetsvoorstel van GroenLinks aangenomen, die mogelijk moet maken wat ik al jaren vind en waarin ik het volledig eens ben met de Amerikanen en Duitsers: dat rechters wetten mogen toetsen aan de Grondwet. Die wet is er nog lang niet, want daarvoor is een Grondwetswijziging noodzakelijk. Daarvoor moeten eerst verkiezingen worden gehouden, waarna het parlement met tweederde meerderheid zijn goedkeuring moet geven. Ik vrees dat in de verkiezingsstrijd dit voorstel niet tot de 'hot items' zal worden gerekend.